Траума и децата - совети за родители (Trauma and children – tips for parents - Macedonian)

Како децата реагираат на траума

Како детето ќе реагира на потресно или страшно искуство може да зависи од:

• неговата возраст
• неговата личност
• тоа како реагирате вие или вашето семејство

Вашето дете можеби нема да реагира како што очекувате. Детето може да биде:

• повлечено – да изгуби интерес за секојдневните активности. Детето може исто така да има помалку самодоверба, да биде потивко или да почне повторно да се однесува како кога беше бебе.
• преокупирано со трауматскиот настан – може да има потреба повторно да го преживува искуството. На пример, така што постојано ќе игра една иста игра или ќе црта исти цртежи. Вашето дете може да се плаши од тоа што ќе се случи во иднина или да има кошмари.
• вознемирено – може да има проблеми со концентрацијата или вниманието. Детето може да сака постојано да биде покрај вас, да има проблеми со спиењето или лесно да се нервира.
• со здравствени тегоби – може да има главоболки и болки во стомакот.

Вашето дете може да има одложена реакција. Некои деца може да изгледаат како да се во ред, но да реагираат по неколку дена, недели или дури и месеци подоцна.

Како да разговарате за трауматски настан

Ќе му помогнете на вашето дете ако сте искрени со него. Можете:

• да го уверите дека е безбедно и дека настанот е завршен. Можно е да треба да го повторувате ова повеќе пати.
• да го слушате вашето дете. Сериозно сфатете го тоа што го загрижува и како се чувствува.
• да му дадете до знаење дека сакате да слушнете за тоа како се чувствува.
• да му објасните што се случило на начин кој е соодветен за неговата возраст. Користете зборови што ги разбира. Ако детето не ги знае основните факти, може само да се обиде да дознае што се случило. Може да ја користи својата фантазија или малкуте информации со кои располага за да ја дополни приказната. Ова може да предизвика уште поголема вознемиреност и збунетост кај вашето дете.
• да се погрижите детето да знае дека не е негова вина. Може да помисли така ако било непослушно или мислело нешто лошо за некого.
• да разговарате за настанот како семејство. Дозволете секој да го каже своето мислење, вклучувајќи ги и децата. Тоа ќе им помогне на сите да чувствуваат дека имаат поддршка, дека се сослушани и разбрани.
• да му објаснете на детето дека секој човек различно реагира кога е вознемирен. Кажете му дека тоа што го чувствува во овие околности е нормално. Можете да го уверите дека со текот на времето ќе се чувствува подобро.

Како вие можете да реагирате на трауматски настан

Вашите реакции на чувствата и однесувањето на вашето дете ќе влијаат на неговото закрепнување. Важно е:

• да покажете разбирање за промените во неговот однесување. Децата реагираат различно на потресни или страшни настани. Промените во однесувањето, како што се напади на бес или повторно мокрење во кревет, се вообичаени.
• да му посветите дополнително внимание на вашето дете. Тоа може да биде важно пред спиење и кога се разделувате.
• да побарате помош за себе. Децата ги набљудуваат родителите или старателите за да разберат што е криза и како треба да се однесуваат. Потребни им се возрасни околу нив кои ги разбираат нивните стравови и знаат како да ги утешат. Ако сте вознемирени, можете да побарате поддршка и за себе. Ако не побарате поддршка, тоа може да го зголеми стравот и стресот кај вашето дете.
• да зборувате со вашето дете за вашите чувства на начин што е соодветен за него. Тоа може да му помогне на детето да зборува за своите чувства.
• да запамтите дека секој е различен и дека може да има различни чувства. Не очекувајте вашето дете да се чувствува исто како вас.
• да му овозможите на детето да чувствува дека има контрола врз својот живот. Дури и донесувањето мали одлуки може да му помогне да почувствува дека има поголема контрола. Ова е особено важно по хаосот што го предизвикува една криза. Децата кои се чувствуваат немоќно може да доживеат уште поголем стрес.
• да се обидете да не го заштитувате вашето дете повеќе отколку што е потребно. Нормално е по криза да сакате семејството да е покрај вас. Меѓутоа, важно е да им помогнете да чувствуваат дека нивниот свет е безбеден.

Семејното секојдневие по трауматски настан

Важно е:

• да се придржувате до вообичаената рутина колку што е можно повеќе. Ова им дава на децата чувство на сигурност.
• да го поддржите детето ако не може да ги исполнува своите секојдневни обврски. Тоа може да се однесува на одење на училиште или извршување на домашните обврски.
• да избегнувате да воведувате промени, како што се нови навики, одговорности или очекувања поврзани со неговото однесување.
• да ја зачувате вашата улога како возрасно лице во семејството. Доколку и самите се соочувате со тешкотии, важно е да не се потпирате на вашето дете за помош.

Како да му помогнете на вашето дете да закрепне:

Важно е:

• да му овозможите на вашето дете доволно време за игра. Тоа може да биде спорт, омилени игри и активности со другарчињата што ги знае.
• да одвоите време за забава. Смеењето, убавите моменти и заедничкото уживање можат да им помогнат на сите членови на семејството да се чувствуваат подобро.
• да запамтите дека апетитот на вашето дете може да се промени. Ако не сака да јаде за време на оброците, почесто нудете му ужинки во текот на денот.
• да се погрижите вашето дете да се одмара и спие доволно.
• да му помагате со физичка активност. Тоа ќе му помогне полесно да се справува со стресот и подобро да спие.
• да го ограничете консумирањето на шеќер, храна што содржи вештачки бои и чоколадо.
• да му помогнете на вашето дете физички да се опушти. Тоа може да го направите со бањање во топла вода, масажа, читање приказни и многу гушкање.
• да ја промените активноста ако забележите дека таа го вознемирува или загрижува детето. На пример, ТВ програма што го вознемирува или плаши.

Ако некогаш сте загрижени за вашето ментално здравје или за менталното здравје на некој близок, јавете се на Lifeline на 13 11 14.

Каде да побарате помош

• Вашиот семеен доктор (GP)
• Вашата медицинска сестра за мајки и деца (maternal and child health nurse)
• Локалниот здравствен центар во вашата заедница
• Педијатар или психијатар за деца и млади – можете да добиете упат од вашиот доктор
• Phoenix Australia Centre for Post-traumatic Mental Health (Феникс Австралија - Центар за ментално здравје по претрпена траума) Тел. (03) 9035 5599
• Centre for Grief and Bereavement (Центар за поддршка по загуба на близок) Тел. 1800 642 066

Совет можете да добиете и од:

• Lifeline Тел. 13 11 14
• GriefLine Тел. 1300 845 745
• beyondblue Тел. 1300 22 4636
• Kids Helpline Тел. 1800 55 1800
• NURSE-ON-CALL Тел. 1300 60 60 24 – за здравствени информации и совети од медицинска сестра (24 часа, 7 дена во неделата)
• Australian Parenting Website (Веб-страница за родители) – raisingchildren.net.au