တၢ်ပျံၤတီၢ်တၢ်ဆါ-တၢ်မၤစၢၤလၢနတၢ်ခီဆၢဒီးတၢ်ဘျါက့ၤအဂီၢ် (Trauma - reaction and recovery - S'gaw Karen)

မ့ၢ်တၢ်ကမၤန့ၢ်တၢ်မၤစၢၤဖဲလဲၣ်

• န GP (ကသံၣ်သရၣ်)
• နသးဂ့ၢ်၀ီတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အပှၤစဲၣ်နီၤ, အဒိဒ် ကသံၣ်သရၣ်ကူစါသးတၢ်ဆိကမိၣ်, သးဂ့ၢ်၀ီသရၣ်သရၣ်မုၣ်ဟ့ၣ်ကူၣ်မၤစၢၤတၢ်, သရၣ်သရၣ်မုၣ်တၢၣ်ပီၣ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးတၢ်လၢသးတၢ်ဆိကမိၣ် မ့တမ့ၢ် ပှၤဂ့ၢ်၀ီအပှၤမၤတၢ်ဖိ
• နလီၢ်က၀ီၤပှၤတ၀ၢဆူၣ်ချ့အလီၢ်ခၢၣ်သး
• Australian Psychological Society Referral Service (အီးစတြ့လယါသးတၢ်ဆိကမိၣ်ဂ့ၢ်၀ီအပှၤတ၀ၢတၢ်ဆှၢဃီၤအတၢ်မၤစၢၤ) လီတဲစိ 1800 333 497
• Phoenix Australia Centre for Post-traumatic Mental Health (ဖိနံး(စ)အီးစတြ့လယါလီၢ်ခၢၣ်သးလၢတၢ်ပျံၤတီၢ်အတၢ်ကဲထီၣ်သး၀ံၤသးတၢ်ဆိကမိၣ်အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့) လီတဲစိ (03) 9035 5599
• Centre for Grief and Bereavement (လီၢ်ခၢသးလၢတၢ်ဘၣ်မိၣ်ဘၣ်မး) လီတဲစိ 1800 642 066

ကသံၣ်သရၣ်စဲၣ်နီၤဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ပျံၤတီၢ်တၢ်ဆါအတၢ်မၤစၢၤကလီ-

• ဖဲနမ့ၢ်ကဲတ့ၢ်ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်လၢသဲစးကွီၢ်မ့ၣ်ဂ့ၢ်၀ီတဂၤအခါလဲၤအိၣ်သကိးကွၢ်ဘၣ် victimsofcrime.vic.gov.au/services-for-victims-of-crime-[karen]. နကိး၀ဲဒၣ် Victims of Crime Helpline (ပှၤတူၢ်ဘၣ်သဲစးကွီၢ်မ့ၣ်အတၢ်မၤစၢၤအလီကျိၤ) လၢ 1800 819 817. ပှၤကတိၤကျိးထံတၢ်တဖၣ်အိၣ်၀ဲဒၣ်လီၤ.
• ဖဲနမ့ၢ်ဘၣ်ဒိလၢသိလ့ၣ်ဘျၢၣ်လိာ်သးအတၢ်ကဲထီၣ်အသးတခါအပူၤန့ၣ်, ဆဲးကျိးဘၣ် Amber Community – ကျဲအတၢ်ကဲထီၣ်သးအတၢ်ဆိၣ်ထွဲဒီးတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့လၢ (03) 8877 6900 မ့တမ့ၢ် 1300 367 797 န့ၣ်တက့ၢ်.

နမၤန့ၢ်တၢ်မၤစၢၤလၢ-

• Lifeline လီတဲစိ 13 11 14
• GriefLine လီတဲစိ 1300 845 745
• beyondblueလီတဲစိ 1300 22 4636
• NURSE-ON-CALL လီတဲစိ 1300 60 60 24 – လၢပှၤစဲၣ်နီၤဆူၣ်ချ့တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ် (24 နၣ်ရံၣ်, 7 သီ)
• Australian Parenting Website – raisingchildren.net.au

န ကနၣ်၀ဲဒၣ် တၢ်ပျံၤတီၢ်ဒီးတၢ်ဘျါက့ၤ podcast သ့စ့ၢ်ကီးလီၤ.

မ့ၢ်နကခီဆၢတၢ်ပျံၤတီၢ်အတၢ်မၤအသးတခါဒ်လဲၣ်

ကျိၤကျဲလၢတၢ်ကခီဆၢ၀ဲဒၣ်တၢ်မၤသးလၢအကဲတၢ်လီၤပျံၤန့ၣ်ဒိးသန့ၤထီၣ်လၢ-

• တၢ်မၤသးလၢအလီၤပျံၤအနးထဲလဲၣ်ဒီးအကလုာ်အဖီခိၣ်
• မ့ၢ်နအိၣ်တ့ၢ်ဒီးတၢ်လဲၤခီဖျိဒ်အံၤလၢညါဧါမ့တမၤန့ၢ်ဘၣ်တၢ်သိၣ်လိဧါ
• မ့ၢ်နပၣ်ဃုာ်လိၤလိၤမ့တမ့ၢ်ထံၣ်ထွဲတၢ်ကဲထီၣ်အသးအခံဧါ
• တၢ်မၤစၢၤလၢအအိၣ်၀ဲဒၣ်လၢနဂီၢ်ဖဲတၢ်မၤအသးကဲထီၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံ
• တၢ်ဆီၣ်သနံးသးအဂၤလၢအကဲထီၣ်အသးဆူညါလၢနတၢ်အိၣ်မူအပူၤ
• ညီနုၢ်နလဲၤခီဖျိကွံာ်တၢ်မၤသးလၢအကဲသးတၢ်ဆီၣ်သနံးလၢကျဲဒ်လဲၣ်
• တၢ်လဲၤခီဖျိလၢအကဲတၢ်လီၤပျံၤလၢအကဲထီၣ်အသးလၢအပူၤကွံာ်တခါလၢ်လၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲတၢ်မၤသးလၢအကိၢ်အဂီၤတခါမ့ၢ်ပူၤကွံာ်အခါ, နကထံၣ်လီၤနသးလၢနကျဲးစၢးမၤနၢ်ပၢၢ်နသးဒီးတၢ်ကဲထီၣ်အသးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤပၣ်ဃုာ်တၢ်ဆိကမိၣ်ဘၣ်ဃး-

• ကဲထီၣ်တ့ၢ်အသးဒ်လဲၣ်ဒီးဘၣ်မနုၤအဃိအကဲထီၣ်လဲၣ်
• နပၣ်ဃုာ်လၢအပူၤဒ်လဲၣ်ဒီးလၢမနုၤအဃိလဲၣ်
• ဘၣ်မနုၤအဃိနတူၢ်ဘၣ်လၢကျဲဒ်အံၤလဲၣ်
• တၢ်တူၢ်ဘၣ်လၢအအိၣ်ဒီးနၤန့ၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်မ့ၢ်နကဲပှၤဒ်လဲၣ်တကလုာ်လဲၣ်
• မ့ၢ်တၢ်လဲၤခီဖျိအံၤဆီတလဲနတၢ်ထံၣ်ဘၣ်ထွဲဒီးနတၢ်အိၣ်မူဒီးလၢကျဲဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်တဘၣ်နကလဲၤခီဖျိဘၣ်သးတၢ်တူၢ်ဘၣ်, နီၢ်သး, နီၢ်ခိဒီးတၢ်သကဲာ်ပ၀းအတၢ်ခီဆၢတဖၣ်န့ၣ်ဧါ.

သးတၢ်တူၢ်ဘၣ်ကလၢၤအတၢ်ခီဆၢတၢ်ပျံၤတီၢ်တၢ်ဆါ

ဘၣ်တဘၣ်နကတူၢ်ဘၣ်-

• တၢ်ဆီၣ်သနံးနသး, ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတၢ် မ့တမ့ၢ်ပျံၤတၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်
• ပျံၤတၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်, ဒ်သိးတၢ်တမံၤမံၤန့ၣ်ကကဲထီၣ်အသး
• ဒ်သိးနအိၣ်လၢတၢ်လီၤပျံၤတခါအလီၢ်
• တီာ်တုၤမ့တမ့ၢ်ဖုးသံပျီၢ်ဂီၤ
• ကဒံကဒါ
• သးဘၣ်ဒိအါထီၣ်ဒီးသးအုး
• လီၤဘှံးလီၤတီၤ ဒီးတၢ်ဘှံးသးဒိၣ်ဒိၣ်
• သးသဟီၣ်လီၤ
• ဒီသဒၢပှၤအဂၤတဖၣ်လၢအပၣ်ဃုာ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီးတံၤသကိးတဖၣ်
• ဒ်သိးဒီးနတအဲၣ်ဒိးဟးထီၣ်ကွံာ်လၢဟံၣ်ဘၣ်
• ဒ်သိးနအဲၣ်ဒိးထုးကွံာ်နသးလၢပှၤဂၤမ့တမ့ၢ်ဟးဆှဲးပှၤကညီဒီးတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ခီဆၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်ညီနုၢ်တၢ်မၤအသးဒီးဘၣ်တဘၣ်နကတူၢ်ဘၣ်တၢ်ခီဆၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤတဘျီဃီတဘျုးမံၤသ့လီၤ.

တၢ်အံၤဘၣ်ထွဲဒီးနနီၢ်ခိအံၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤဒ်န့ဆၢၣ်ဒၣ်၀ဲအသိးဒီးမ့ၢ်တၢ်ဘျါက့ၤအကျိၤအကွာ်န့ၣ်လီၤ, ဒီးလၢတၢ်အိၣ်သးအါတက့ၢ်အပူၤနကတူၢ်ဘၣ်မုာ်ထီၣ်န့ၣ်လီၤ.

သးတၢ်ဆိကမိၣ်အတၢ်ခီဆၢတၢ်ပျံၤတီၢ်တၢ်ဆါတဖၣ်

ဘၣ်တဘၣ်နက-

• အိၣ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲဃုာ်ဒီးနတၢ်စၢၢ်ဆၢလီၤသးမ့တမ့ၢ်တၢ်သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်
• ဆိကမိၣ်ဘၣ်ဃးတၢ်ကဲထီၣ်သးဖဲနမ့ၢ်တအဲၣ်ဒိးအခါ
• ဆိကမိၣ်ထီၣ်တၢ်မၤအသးတခါအံၤတဘျီ၀ံၤတဘျီ
• သးကဒံကဒါမ့တမ့ၢ်သးဒံ၀့ၤဒံ၀ီၤ.

နီၢ်ခိအတၢ်ခီဆၢတၢ်ပျံၤတီၢ်တၢ်ဆါတဖၣ်

နနီၢ်ခိဘၣ်တဘၣ်က-

• လီၤဘှံးလီၤတီၤမ့တမ့ၢ်ဂံၢ်လၢာ်ဘါလၢာ်
• ကမံဘၣ်သးအဂီၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲ
• လဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်သးကလဲၤ, တၢ်ဘှီး, ခိၣ်မူၤ ဒီး ခိၣ်ဆါတဖၣ်
• လဲၤခီဖျိဘၣ် ကပၢၤက၀ါထီၣ် အါအါကလဲာ်
• သးဖျၢၣ်စံၣ်အဘျီအါတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်သကဲာ်ပ၀းအတၢ်ခီဆၢတၢ်ပျံၤတီၢ်တၢ်ဆါတဖၣ်

ဘၣ်တဘၣ်နကအဲၣ်ဒိး-

• ဟးဆှဲးတၢ်တဲသ့ၣ်နီၣ်နၤဘၣ်ဃးတၢ်ကဲထီၣ်အသး
• ဆိကမိၣ်ထီၣ်ဒီးကတိၤဘၣ်ဃးတၢ်လၢအကဲထီၣ်တ့ၢ်အသး
• ဆီတလဲမ့တမ့ၢ်ထုးကွံာ်သးလၢတၢ်လၢနညီနုၢ်မၤအီၤတသီဘၣ်တသီ
• အီၣ်အီတၢ်အါထီၣ်မ့တမ့ၢ်စှၤလီၤ
• အီ သံးမ့တမ့ၢ် ခီဖံၣ်အါထီၣ်
• အိ စံကရဲး
• ဟးဆှဲးတၢ်မံတၢ်ဂဲၤန့ၣ်လီၤ.

မ့ၢ်တၢ်ကကူစါဒီးဘျါက့ၤဖဲတၢ်ပျံၤတီၢ်အတၢ်မၤသးတခါ၀ံၤအလီၢ်ခံဒ်လဲၣ်

တၢ်တမံၤလၢ်လၢ်လၢအပာ်လီၤနတၢ်ပူၤဖျဲးမ့တမ့ၢ်နတၢ်အိၣ်မူလၢတၢ်လီၤပျံၤအလီၢ်, မ့တမ့ၢ်ပှၤအဂၤတဖၣ်အတၢ်ပူၤဖျဲးဒီးအတၢ်အိၣ်မူန့ၣ်, အကဒုးတူၢ်ဘၣ်နၤသးတၢ်ဆီၣ်သနံးလီၤ. တၢ်အံၤတၢ်သ့ၣ်ညါအမံၤဒ် “ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်သးအပူၤ”ဒီးမ့ၢ်အခါဖဲနနီၢ်ခိကျဲးစၢးခီဆၢ၀ဲဒၣ်တၢ်လီၤပျံၤတခါအံၤန့ၣ်လီၤ. ပနီၢ်ခိတဖၣ်ကျဲးစၢးဟ့ၣ်ပှၤဒီးဂံၢ်ဘါလၢတၢ်ဆၢကတီၢ်အဖုၣ်လၢကမၤစၢၤပအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤန့ၣ်လီၤ.

ပှၤအါတက့ၢ်ကအိၣ်လၢ ”ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်သးအပူၤ” လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖုၣ်ဖုၣ်ဖိအပူၤလီၤ. သနာ်က့န က့ၤကဒါဆူ “ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်သးအပူၤ” ဖဲတၢ် မၤအသးလၢတၢ်တမုၢ်လၢ်ပာ်တဖၣ်မ့တမ့ၢ်ဖဲနအိၣ်လၢသးတၢ်ဆီၣ်သနံးအဖီလာ်အသီတဘျီကဲထီၣ်အခါန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဃိဘၣ်တဘၣ်နကတူၢ်ဘၣ်လၢနလီၤဘှံးဖဲတၢ်မၤသးလၢအလီၤပျံၤတခါကဲထီၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်ကမၤစၢၤနနီၢ်ခိဂ့ၤထီၣ်ဒီးဘျါက့ၤအဂီၢ်, နကလိၣ်မၤစၢၤလီၤနသးဟးထီၣ်လၢ”ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်သးအပူၤ”န့ၣ်လီၤ. အမၤစၢၤနနီၢ်ခိကဆီလီၤဘၣ်က့ၤအ သးဒီးက့ၤကဒါဆူညီနုၢ်ဂံၢ်ဘါအပတီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤညီနုၢ်ကဲထီၣ်အသးလၢတလါမ့တမ့ၢ်တလါဘျဲၣ်ဖဲတၢ်မၤသး၀ံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ.

တၢ်မၤအကျိၤအကွာ်အိၣ်၀ဲတဘျုးမံၤလၢနမၤစၢၤနၤသ့လၢနကဂ့ၤထီၣ်ဒီးဘျါက့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢနမၤသ့မ့ၢ်၀ဲ-

• သ့ၣ်ညါပာ်ပနီၣ်လၢနလဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်လဲၤခီဖျိ အကိၢ်အဂီၤမ့တမ့ၢ်အလီၤပျံၤတခါန့ၣ်လီၤ. နတၢ်ခီဆၢန့ၣ်မ့ၢ်ညီနုၢ်တၢ်မၤအသးလီၤ
• တူၢ်လိာ်နဲဒၣ်လၢနတတူၢ်ဘၣ်ဒ်နမ့ၢ်ပှၤလၢအမ့ၢ်အသိးဘၣ်, သနာ်က့တၢ်အံၤကလဲၤပူၤကွံာ်လီၤ
• ကျဲးစၢးဒ်သိးနသုတသးအ့န့မ့တမ့ၢ်သးဘၣ်တံာ်တာ်ဒီးနကစၢ်အသးဖဲနမၤတၢ်ဒ်ညီနုၢ်အသိးမ့ၢ်တသ့အခါ
• ဟးဆှဲးတၢ်သူသံးမ့တမ့ၢ် ကသံၣ်မူၤဘှီး လၢကမၤစၢၤနလဲၤခီဖျိကွံာ်တၢ်န့ၣ်တက့ၢ်
• ဟးဆှဲးတၢ်မၤတၢ်ဆၢတဲာ်အဒိၣ်အမုၢ်တဖၣ်မ့တမ့ၢ်တၢ်ဆီတလဲလၢနတၢ်အိၣ်မူလၢအဒိၣ်တဖၣ်တုၤလၢနတူၢ်ဘၣ်မုာ်ထီၣ်တက့ၢ်
• ဟံးန့ၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ကက့ၤကဒါဆူနညီနုၢ်တၢ်အိၣ်မူ
• ကတိၤတၢ်ဒီးပှၤတဂၤလၢအဆီၣ်ထွဲဒီးနၢ်ပၢၢ်နၤသ့တဂၤတက့ၢ်
• ပာ်နညီနုၢ်တၢ်မၤလၢနမၤအီၤတဖၣ်ဒီးအိၣ်ဟူးဂဲၤမၤတၢ်မၤအါအါတက့ၢ်
• တဘၣ်လဲၤတလၢက့ၤတလၢကွံာ်တၢ်ဒ်သိးတၢ်ကဟးဆှဲးတၢ်လီၢ်တနီၤမ့တမ့ၢ်တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတနီၤတဂ့ၤ
• ပာ်ဃာ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ကအိၣ်ဘှံးတက့ၢ်
• မၤန့ၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ကမၤနီၢ်ခိတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်တက့ၢ်
• တဲဘၣ်နဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီးတံၤသကိးတဖၣ်ဒီးတၢ်မၤစၢၤလၢနလိၣ်ဘၣ်, အဒိဒ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢကလဲၤဆူတၢ်ချၢမ့တမ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢနကကတိၤတၢ်ဒီးအီၤ
• သူတၢ်အိၣ်ဘှံးအိၣ်သါအကျိၤအကွာ်တဖၣ်လၢအမ့ၢ်တၢ်ဒ်သိးယိဂၣ်, တၢ်ကသါထီၣ်ကသါလီၤဒီးတၢ်ကနၣ်ဆိကမိၣ်ထံတၢ်အတၢ်မၤတက့ၢ်. နမၤတၢ်လၢနသးမုာ်မၤအီၤဒ်သိးတၢ်က နၣ်တၢ်သူၣ်၀ံၣ်သးဆၢမ့တမ့ၢ်တၢ်သူၣ်လီၤဖျးလီၤတၢ်လၢကရၢၢ်အပူၤသ့စ့ၢ်ကီးလီၤ
• ပာ်ဖျါထီၣ်နတၢ်တူၢ်ဘၣ်တဖၣ်ဒ်နတူၢ်ဘၣ်အသိးတက့ၢ်. နကတိၤတၢ်ဒီးပှၤတဂၤဘၣ်ဃးနတၢ်တူၢ်ဘၣ်မ့တမ့ၢ်ကွဲးလီၤအီၤသ့လီၤ
• မၤမုာ်ထီၣ်နတၢ်သ့ၣ်နီၣ်တဖၣ်ဒီးတၢ်လဲၤခီဖျိတဖၣ်ဒ်နတူၢ်ဘၣ်အသိးတက့ၢ်. ဆိကမိၣ်ထီၣ် အ၀ဲသ့ၣ်, မ့ၢ်၀ံၤပာ်ယံၤကွံာ်ဒီးနၤတက့ၢ်. ဖဲတၢ် အံၤမ့ၢ်ဟဲစိာ်တၢ်သ့ၣ်နီၣ်လၢအဂၤတဖၣ်အခါ, ကျဲးစၢးပာ်လီၤဆီအ၀ဲသ့ၣ်ဒီးကတီၢ်အံၤတၢ်ဂ့ၢ်ကီတက့ၢ်.

ဖဲနမ့ၢ်ဘၣ်ဂဲၤလိာ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်အီၤသပှၢ်ပှၢ်ဆူညါန့ၣ်, နမၤန့ၢ်စဲၣ်နီၤအတၢ်မၤစၢၤသ့လီၤ

သးတၢ်ဆီၣ်သနံးလၢအကဲထီၣ်ခီဖျိတၢ်မၤသးလၢအလီၤပျံၤတခါန့ၣ်လဲၤအသးဆူညါသ့လီၤ. နကြၢးကွၢ်ဃုစဲၣ်နီၤတၢ်မၤစၢၤဖဲန-

• တူၢ်ဘၣ်သးတၢ်တူၢ်ဘၣ်ကလၢၤဘၣ်လၢအကိၢ်အဂီၤဒိၣ်ဒိၣ်အါန့ၢ်တလါမ့တမ့ၢ်ဖဲတၢ်မၤသးကဲထီၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံယံာ်ယံာ်
• တူၢ်ဘၣ်တီၤတုၤဒီးတၢ်လီၤဖျဲၣ်လီၤဟိဆူညါ
• ပာ်ဖျါထီၣ်နီၢ်ခိအပနီၣ်တဖၣ်လၢအမ့ၢ်သးတၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤဆူညါ
• တၢ်မံတၢ်ဂဲၤတံာ်တာ်မ့တမ့ၢ်မံမီၢ်ပျီၢ်သီတၢ်ဆူညါ
• ကျဲးစၢးဟးဆှဲးတၢ်တမံၤလၢ်လၢ်လၢအဒုးသ့ၣ်နီၣ်နၤဒီးနတၢ်လဲၤခီဖျိတဖၣ်
• တအိၣ်ဒီးပှၤနီတဂၤလၢကနီၤဟ့ၣ်နတၢ်တူၢ်ဘၣ်တဖၣ်
• ထံၣ်လၢတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီးတံၤသကိးတဖၣ်န့ၣ်ကဲတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်
• သးဘၣ်တံာ်တာ်
• သူအါထီၣ်သံးဂာ်မ့တမ့ၢ်ကသံၣ်မူၤဘှီး
• က့ၤကဒါဆူတၢ်မၤမ့တမ့ၢ်ရဲၣ်ကျဲၤပၢဆှၢတသီဘၣ်တသီမူဒါတဖၣ်တန့ၢ်ဘၣ်
• က့ၤဆိကမိၣ်ထီၣ်တၢ်လဲၤခီဖျိလၢအလီၤပျံၤတခါအံၤတဘျီ၀ံၤတဘျီ
• တူၢ်ဘၣ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတၢ်ထီဘိဒီးဖုးသံပျီၢ်ဂၤဘၣ်အသးညီညီဖိန့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဃးဒီးသးတၢ်ဆီၣ်သနံးခီဖျိတၢ်လီၤပျံၤအတၢ်မၤသး၀ံၤအလီၢ်ခံတၢ်တဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စး (PTSD)

ဖဲတၢ်မၤသးလၢအကိၢ်အဂီၤတခါကဲထီၣ်၀ံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်ဆၢကတီၢ်လဲၤပူၤကွံာ်တလါမ့တမ့ၢ်အါန့ၢ်အန့ၣ်ဘၣ်ဆၣ်ပှၤတနီၤထံၣ်လၢအတၢ်အိၣ်သးတဂ့ၤထီၣ်ဘၣ်.

တၢ်ခီဆၢဒ်အံၤမၤဘၣ်ဒိနတၢ်အိၣ်မူလၢကျိၤကျဲတဘျုးမံၤအပူၤသ့လီၤ. ဘၣ်တဘၣ်အကဆီတလဲနတၢ်ရ့လိာ် ဘၣ်ထွဲဒီးနဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီးတံၤသကိးတဖၣ်မ့တမ့ၢ်ကီခဲဒိၣ်ထီၣ်လၢနကဖံးမၤတၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အံၤကဲ၀ဲဒၣ် သးတၢ်ဆီၣ်သနံးခီဖျိတၢ်လီၤပျံၤအတၢ်မၤသး၀ံၤအလီၢ်ခံတၢ်တဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စး မ့တမ့ၢ် PTSD သ့လီၤ.

ဖဲနမ့ၢ်ဆိကမိၣ်လၢနလဲၤခီဖျိဘၣ် PTSD န့ၣ်, နကြၢးမၤန့ၢ်တၢ်မၤစၢၤလၢဆူၣ်ချ့အပှၤစဲၣ်နီၤတဂၤအအိၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်တခါခါနမ့ၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဃးနသးအတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့မ့တမ့ၢ်ပှၤလၢနအဲၣ်အီၤတဂၤအသးအတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့န့ၣ်, ကိးဘၣ် Lifeline လၢ 13 11 14 တက့ၢ်.