Mwitikio wa mtu wa aliyenusurika kwa matukio ya kiwewe (Survivor reactions to traumatic events - Swahili)

Wakati tukio la kutisha linapotokea, kunusurika kwenye tukio kunaweza kutegemea mafunzo, uzoefu au majibu ya haraka. Inaweza pia kuja mahali ambapo ulipotokea kuhusiana na hatari wakati tukio likiendelea.

Ikiwa umenusurika kwenye tukio la kutisha, iwe ulijeruhiwa au haukujeruhiwa kimwili, ni muhimu kutambua kwamba kiwewe husababisha madhara ya kihisia pia. Kupona mara nyingi huhusiana na miitikio ya changamano ya kihisia ambayo husababisha dhiki na kufanya iwe vigumu kuendelea na maisha ya kila siku baada ya tukio. Haya yanajulikana kama 'miitikio ya wanusurika'.

Je, ni miitikio gani ya kawaida ya walionusurika kwenye tukio la kutisha?

Unaweza kuwa unahisi miitikio mbalimbali ya kawaida ya kihemko kama mnusurika wa tukio la kiwewe:

• kujisikia hatia na kujilaumu – kuhisi kwamba kwa namna fulani kunusurika kwako ni kwa gharama ya wale waliokufa au waliojeruhiwa
• kujisikia kutokuwa na thamani – kuhisi kwamba watu wanapaswa kuokokwa kwa sababu wao ni maalum, wazuri, wanastahili au wana kipaua maalum - na kuhisi kuwa sifa hizi hazikuhusu wewe.
• Sikupaswa kunusurika – kuhisi kwamba ulipaswa kufa pamoja na wengine na hukupaswa kuwa hai, na kukufanya uhisi kuwa hauwezi kuendelea na maisha yako ya zamani
• kupoteza uhusiano na maisha yako ya zamani – tukio kubwa, lisilo la kawaida haliendani na maisha uliyokuwa ukiishi hapo awali na hujisikii kuwa na uwezo wa kurudi kwenye maswala ya kawaida, ya kila siku wakati maisha mengine mengi yamebadilishwa kabisa, na wale walio karibu nawe wanaweza wasielewe
• kuchanganyikiwa – hisia ya kutojua yote maana gani inamaanisha maana hujawahi kupata uzoefu kama huo
• hasira na lawama kwa watu wengine – mara nyingi kuna kufikiria juu ya watu ambao walisababisha makosa hivyo kuleta hisia kali za hasira na kuanza kuwalaumu, au huduma za dharura, serikali au wengine wenye mamlaka. Hisia hizi zinaweza kuzuia kukubalika kwa tukio na kusababisha dhiki ya kuendelea
• mwitikio mzuri – unaweza kutambua kwamba uzoefu wa kuishi una matokeo mazuri na makubwa kwako, na kukufanya uhisi kwamba:
  • maisha yana maana mpya (labda tukio limehimiza au kuimarisha maadili ya kibinadamu au ya kiroho)
  • unathamini mambo ya kila siku na huyachukulii kuwa ya kawaida tena
  • una nia mpya ya kusudi la kufanya matumizi bora ya wakati unaopatikana kwako
  • una ongezeko la kuthamini mahusiano yako na familia na marafiki
  • unathamini jamii kwa nguvu zaidi.

Mtu yeyote aliyenusurika katika tukio la kiwewe anaweza kupata hisia hizi, wakiwemo wasaidizi, mashahidi, wahudumu wa huduma ya kwanza ya dharura, wanafamilia na watoa hudumu wa afya.

Kwa nini unaweza kuhisi kutengwa na maisha yako ya zamani baada ya tukio la kutisha

Kuhusisha kwa karibu na kifo na jeraha kunaweza kuibua hisia kubwa na kuu za kihisia ambazo hufanya iwe vigumu kujisikia kuhamasishwa kurudi kwenye kazi za kawaida. Hisia hizi hazijulikani, ni kali na zinahitaji umakini, lakini hazina uhusiano na maisha yako ya kila siku.

Matokeo yake, maisha yako ya zamani hayaonekani tena kuwa na umuhimu sawa na hapo awali. Ikiwa hakuna njia ya kuelezea au kuelewa hisia ngumu ambazo unazo, inaweza kusababisha hali ya kuchanganyikiwa na kupoteza uhusiano na maisha yako ya zamani.

Kutokuwa na mawasiliano kunaweza kuwa kutoka kwa watu walio karibu nawe; kutoka kwenye shughuli kama vile kazi yako au maisha ya kijamii; au kutoka kwa mambo ambayo hapo awali yalikuwa na maana, kama vile dini, mambo unayoyapenda na michezo. Unaweza pia kuwa na hisia za kutengwa na mtu uliyehisi ulikuwa kabla ya tukio.

Wakati wa kutafuta usaidizi kwa miitikio ya aliyenusurika na tukio la kutisha

Miitikio ya walionusurika ni tokeo la kawaida la kuhusika katika tukio linaloleta kiwewe. Walakini, ikiwa hawataanza kusuluhisha baada ya wiki chache, inaweza kusababisha dhiki kubwa. Kwa baadhi ya watu, hii inaweza kusababisha matatizo ya afya ya akili (au kuzidisha matatizo ya afya ya akili ambayo tayari walikuwa nayo kabla ya tukio), kama vile mfadhaiko wa baada ya kiwewe, athari za mfadhaiko au hali ya wasiwasi.

Usaidizi wa mapema kutoka kwa wataalamu waliofunzwa unaweza kuzuia matatizo na kusaidia mchakato wa kurudi kwenye hali ya kawaida. Tafuta msaada wa kitaalamu ikiwa:

• miitikio yako inaingilia maisha yako ya kila siku na mahusiano
• tukio halionekani kufifia na hisia zako kulihusu hilo hazipungui
• haijalishi unavyotazama namna gani, tukio halina maana
• unakabiliwa na kupoteza hamu katika shughuli za kufurahisha au za maana hapo awali
• unajitenga wewe mwenyewe
• una matatizo ya kulala, kula, hisia zako, mahusiano, kazi au burudani
• unaendelea kuhisi hisia kali kama vile hasira, woga, lawama na migogoro
• unakuwa na mawazo ya kujiadhibu au kujidhuru, au kuhatarisha ambayo kwa kawaida hungeweza kuyafanya.

Kujisaidia mwenyewe kwa miitikio ya walionusurika

Iwapo unapitia miitikio ya aliyenusurika kwa tukio la kutisha kuna mambo kadhaa unayoweza kufanya ili kujisaidia.

• Ongea na watu wanaokuunga mkono ambao hawatakuhukumu. Kuelezea hisia zako kunaweza kukusaidia kurudi nyuma na kupata mambo kwa mtazamo unaofaa.
• Usijaribu kujishawishi kubadilisha miitikio yako - ikubali, jaribu kuielewa na ujipe muda ili uififie, lakini fahamu kwamba kufikiri kimantiki kunaweza kutosaidia katika kushinda jibu la kihisia kutokana na tukio la kutisha.
• Kubali kuwa wewe ni ‘binadamu tu’. Yote ambayo mtu yeyote anaweza kufanya katika hali ya dharura ndivyo hali inavyoruhusu.
• Jaribu kutojilinganisha na wengine - kila mtu ni tofauti. Badala yake, jaribu kutathmini hali yako kwa manufaa yake yenyewe na usitarajie zaidi ya wewe mwenyewe kuliko unavyoweza kufanya.
• Usijaribu ‘kuondoa’ hali ya kujisikia hatia kwa kuweka viwango vya juu vya ufaulu kwani ni nadra sana kupunguza hisia za kutostahili. Badala yake, jaribu kukabiliana na kile kinachoendesha hisia zako.
• Jaribu kukubali uzoefu kama sehemu ya safari ya maisha badala ya kama shida ambayo unapaswa kutatua au kuelezea.

Mahali pa kupata msaada

• GP wako (daktari), mtaalamu wa afya ya akili, kama vile daktari wa akili, mwanasaikolojia, mshauri au mfanyakazi wa kijamii.
• Kituo chako cha afya cha jamii kilicho karibu nawe
• Huduma ya Rufaa ya Jumuiya ya Kisaikolojia ya Australia Simu. 1800 333 497
• Phoenix Australia Kituo cha Afya ya Akili baada ya Kupata Tatizo la Kiwewe Simu. (03) 9035 5599
• Centre for Grief and Bereavement (Kituo cha Huzuni na Msiba) Simu. 1800 642 066

Huduma za ushauri wa simu za jumla zinaweza kutoa ushauri:

• Lifeline Simu. 13 11 14
• GriefLine Simu. 1300 845 745
• Beyondblue Simu. 1300 22 4636
• Muuguzi wa kwenye simu Simu. 1300 60 60 24 – kwa maelezo ya afya ya kitaalamu na ushauri (saa 24, siku 7)

Kwa taarifa zaidi tembelea:

Survivor reactions to traumatic events