Τραύμα – αντίδραση και ανάκαμψη (Trauma - reaction and recovery - Greek)

Είναι φυσιολογικό να έχετε δυνατές συναισθηματικές ή σωματικές αντιδράσεις μετά από ένα ψυχικά οδυνηρό γεγονός. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ωστόσο, αυτές οι αντιδράσεις εξασθενούν ως μέρος της φυσικής διαδικασίας της ανάρρωσης και της ανάκαμψης του σώματος. Υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να σας βοηθήσουν να αντιμετωπίσετε και να ανακάμψετε από μια τέτοια εμπειρία.

Μια τραυματική εμπειρία είναι οποιοδήποτε γεγονός στην ζωή που προκαλεί μια απειλή στην ασφάλειά μας και θέτει, πιθανώς, την ίδια την ζωή μας ή τις ζωές άλλων σε κίνδυνο. Ως αποτέλεσμα, ένα άτομο βιώνει υψηλά επίπεδα συναισθηματικής, ψυχολογικής και σωματικής δυσφορίας τα οποία διακόπτουν, προσωρινά, την ικανότητά του να λειτουργήσει κανονικά στην καθημερινή ζωή.

Παραδείγματα πιθανώς τραυματικών εμπειριών περιλαμβάνουν φυσικές καταστροφές, όπως μια δασική πυρκαγιά ή μια πλημμύρα, όταν κάποιος γίνεται μάρτυρας ένοπλης ληστείας, ένα σοβαρό τροχαίο ατύχημα, όταν κάποιος επιβαίνει σε αεροπλάνο που πρέπει να κάνει αναγκαστική προσγείωση ή όταν κάποιος δέχεται σωματική επίθεση.

Αντιδράσεις στο τραύμα

Ο τρόπος με τον οποίο ένα άτομο αντιδρά σε τραύμα εξαρτάται από τον τύπο και την σοβαρότητα του τραυματικού γεγονότος, εάν το άτομο έχει τυχόν σχετική προηγούμενη εμπειρία ή εκπαίδευση, εάν είναι ενεργό ή αβοήθητο, τον βαθμό της διαθέσιμης υποστήριξης μετά το περιστατικό, άλλους τρέχοντες στρεσογόνους παράγοντες στην ζωή του ατόμου, την προσωπικότητά του, τα φυσιολογικά επίπεδα ανθεκτικότητας και τυχόν προηγούμενες τραυματικές εμπειρίες.

Συνήθεις αντιδράσεις περιλαμβάνουν:

• αισθάνεστε ότι βρίσκεστε σε κατάσταση 'υψηλού επιπέδου επαγρύπνησης' και 'σε εγρήγορση' για οτιδήποτε άλλο μπορεί να συμβεί
• αισθάνεστε ότι είστε συναισθηματικά μουδιασμένος, σαν να βρίσκεστε σε κατάσταση 'σοκ'
• γίνεστε συναισθηματικός και αναστατωμένος
• αισθάνεστε υπερβολικά εξουθενωμένος και κουρασμένος
• αισθάνεστε πολύ στρεσαρισμένος και/ή αγχωμένος
• γίνεστε πολύ προστατευτικός με άλλους, συμπεριλαμβανομένης της οικογένειας και των φίλων
• δεν θέλετε να φύγετε από ένα συγκεκριμένο μέρος από φόβο για το 'τι μπορεί να συμβεί'
• ταλαντεύεστε μεταξύ αυτών των αντιδράσεων.

Αυτές οι αντιδράσεις είναι φυσιολογικές, και στις περισσότερες περιπτώσεις εξασθενούν στο πλαίσιο της φυσιολογικής διαδικασίας ανάρρωσης και ανάκαμψης του σώματος τις επόμενες λίγες εβδομάδες.

Ψυχικές αντιδράσεις στο τραύμα

Οι ψυχικές αντιδράσεις στο τραύμα περιλαμβάνουν:

• μειωμένη συγκέντρωση και μνήμη
• ανεπιθύμητες σκέψεις για το γεγονός
• επανειλημμένη αναβίωση τμημάτων του γεγονότος στο μυαλό
• σύγχυση ή αποπροσανατολισμό.

Συναισθηματικές αντιδράσεις στο τραύμα

Οι συναισθηματικές αντιδράσεις στο τραύμα ενδέχεται να περιλαμβάνουν:

• φόβο, άγχος και πανικό
• σοκ – δυσκολεύεστε να πιστέψετε τι συνέβη, αισθάνεστε αποκομμένος και συγχυσμένος
• αισθάνεστε μουδιασμένος και αποκομμένος
• δεν θέλετε να συνδεθείτε με άλλους ή αποσύρεστε από αυτούς που βρίσκονται γύρω σας
• συνεχή συναγερμό – αισθάνεστε ότι ο κίνδυνος είναι ακόμα εκεί ή το γεγονός συνεχίζεται
• απογοήτευση – μετά το τέλος της κρίσης, η εξάντληση μπορεί να γίνει εμφανής. Οι συναισθηματικές αντιδράσεις στο γεγονός γίνονται αισθητές κατά την φάση της απογοήτευσης και συμπεριλαμβάνουν την κατάθλιψη, την αποφυγή, την ενοχή, την υπερευαισθησία και την απόσυρση.

Σωματικές αντιδράσεις στο τραύμα

Οι τραυματικές εμπειρίες μπορεί να καταλήξουν σε σωματικές αντιδράσεις που συμπεριλαμβάνουν:

• κούραση ή εξάντληση
• διαταραγμένο ύπνο
• ναυτία, εμετό και ζαλάδα
• πονοκεφάλους
• υπερβολικό ιδρώτα
• ταχυπαλμία.

Συμπεριφορικές αντιδράσεις στο τραύμα

Συνήθεις συμπεριφορικές αντιδράσεις στο τραύμα συμπεριλαμβάνουν:

• αποφυγή υπενθυμίσεων του γεγονότος
• ανικανότητα να σταματήσετε να εστιάζετε στο τι συνέβη
• επικέντρωση σε δραστηριότητες που σχετίζονται με την ανάκαμψη
• απώλεια επαφής με κανονικές καθημερινές ρουτίνες
• αλλαγές στην όρεξη, όπως να τρώτε πολύ περισσότερο ή πολύ λιγότερο
• στροφή προς ουσίες όπως το αλκοόλ, τα τσιγάρα και τον καφέ
• προβλήματα ύπνου.

Η κατανόηση του τραυματικού γεγονότος

Μετά το τέλος του οδυνηρού γεγονότος, μπορεί να βρείτε τον εαυτό σας να προσπαθεί να κατανοήσει το γεγονός. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει σκέψεις για το πώς και γιατί συνέβη, πώς και γιατί εμπλακήκατε, γιατί αισθάνεστε όπως αισθάνεστε, εάν τα συναισθήματα που έχετε υποδηλώνουν τι τύπος ανθρώπου είσαστε, εάν η εμπειρία έχει αλλάξει την άποψή σας για την ζωή και πώς.

Βοήθεια με την επίλυση τραυματικών αντιδράσεων σε τραύμα

Υπάρχει ένας αριθμός στρατηγικών που μπορεί να βοηθήσουν ένα άτομο να επιλύσει τραυματικές αντιδράσεις.

• Αναγνωρίστε ότι περάσατε από μια ψυχικά οδυνηρή ή τρομακτική εμπειρία και ότι θα έχετε κάποια αντίδραση προς αυτή.
• Αποδεχτείτε ότι δεν θα αισθάνεστε σαν τον κανονικό εαυτό σας για μια χρονική περίοδο, αλλά και ότι αυτό θα περάσει τελικά.
• Υπενθυμίστε στον εαυτό σας καθημερινά ότι τα καταφέρνετε – προσπαθήστε να μην θυμώνετε ή να απογοητεύεστε με τον εαυτό σας εάν δεν μπορείτε να κάνετε πράγματα τόσο καλά ή αποτελεσματικά όσο συνήθως.
• Μην κάνετε κατάχρηση αλκοόλ ή ναρκωτικών για να σας βοηθήσουν να αντιμετωπίσετε την κατάσταση.
• Αποφεύγετε να παίρνετε σημαντικές αποφάσεις ή να κάνετε μεγάλες αλλαγές στην ζωή σας μέχρι να αισθάνεστε καλύτερα.
• Σταδιακά αντιμετωπίστε αυτό που συνέβη – μην προσπαθείτε να το μπλοκάρετε.
• Μην καταπνίγετε τα συναισθήματά σας – μιλήστε σε κάποιον ο οποίος μπορεί να σας υποστηρίξει και να σας καταλάβει.
• Προσπαθήστε να ακολουθείτε την κανονική ρουτίνα σας και να μένετε απασχολημένος.
• Μην κάνετε ό,τι μπορείτε για να αποφύγετε ορισμένα μέρη και δραστηριότητες. Μην αφήνετε το τραύμα να περιορίσει την ζωή σας, αλλά αφήστε τον χρόνο που χρειάζεστε για να επιστρέψετε στην κανονικότητα.
• Όταν αισθάνεστε εξαντλημένος, διασφαλίστε ότι αφήνετε χρόνο για ξεκούραση.
• Βρείτε χρόνο για τακτική άσκηση – απαλλάσσει το σώμα και το μυαλό σας από την ένταση.
• Βοηθήστε την οικογένεια και τους φίλους σας για να σας βοηθήσουν, ενημερώνοντάς τους για το τι χρειάζεστε, όπως ένα διάλειμμα ή κάποιον να μιλήσετε.
• Χαλαρώστε – χρησιμοποιήστε τεχνικές χαλάρωσης, όπως γιόγκα, τεχνικές αναπνοής ή διαλογισμό ή κάνετε πράγματα που σας ευχαριστούν, όπως να ακούσετε μουσική ή να ασχοληθείτε με τον κήπο.
• Εκφράστε τα συναισθήματά σας όπως προκύπτουν – μιλήστε σε κάποιον για τα συναισθήματά σας ή γράψτε τα κάπου.
• Όταν το τραύμα προκαλεί αναμνήσεις ή συναισθήματα, προσπαθήστε να τα αντιμετωπίσετε. Σκεφτείτε τα, μετά βάλτε τα στην άκρη. Εάν εγείρει άλλες αναμνήσεις από το παρελθόν, προσπαθήστε να τις κρατήσετε χωριστά από το υπάρχον πρόβλημα και να τις αντιμετωπίσετε χωριστά.

Διαδικασία επούλωσης και ανάκαμψης

Οποιοδήποτε γεγονός θέτει σε κίνδυνο την ζωή κάποιου ατόμου ή τις ζωές άλλων έχει ως αποτέλεσμα να φέρει το σώμα σε κατάσταση αυξημένης διέγερσης. Αυτό είναι σαν 'κατάσταση έκτακτης ανάγκης' που περιλαμβάνει την έναρξη λειτουργίας μιας σειράς εσωτερικών συναγερμών. Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης δίνει στα άτομα μεγάλη ποσότητα ενέργειας σε μικρό χρονικό διάστημα για την μεγιστοποίηση της πιθανότητας επιβίωσης.

Οι περισσότεροι άνθρωποι μένουν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για μικρό χρονικό διάστημα ή μέχρι να περάσει ο άμεσος κίνδυνος, αλλά μερικές φορές τα άτομα επιστρέφουν σ' αυτή την κατάσταση αργότερα, όταν συμβαίνουν απρόσμενα πράγματα. Το να είναι κανείς σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης καταναλώνει ζωτικές προμήθειες ενέργειας και για αυτό τον λόγο τα άτομα αισθάνονται κατόπιν κουρασμένα.

Η φυσιολογική διαδικασία επούλωσης και ανάκαμψης σημαίνει ότι το σώμα βγαίνει από την κατάσταση αυξημένης διέγερσης. Οι εσωτερικοί συναγερμοί μπορούν να κλείσουν, τα υψηλά επίπεδα ενέργειας υποχωρούν και το σώμα μπορεί να επαναφέρει τον εαυτό του σε μια κανονική κατάσταση ισορροπίας και σταθερότητας. Τυπικά, αυτό πρέπει να συμβεί εντός ενός μηνός περίπου από το γεγονός.

Αναζήτηση βοήθειας από επαγγελματία υγείας

Το τραυματικό στρες μπορεί να προκαλέσει πολύ ισχυρές αντιδράσεις σε ορισμένα άτομα και μπορεί να καταστεί χρόνιο (συνεχές). Πρέπει να ζητήσετε την βοήθεια επαγγελματία:

• εάν αισθάνεστε μεγάλη ψυχική οδύνη μετά το γεγονός
• εάν δεν μπορείτε να αντιμετωπίσετε τα έντονα συναισθήματα ή τις σωματικές αισθήσεις
• εάν δεν έχετε φυσιολογικά συναισθήματα, αλλά συνεχίζετε να αισθάνεστε μουδιασμένος και άδειος
• εάν αισθάνεστε ότι δεν αρχίζετε να επανέρχεστε στην κανονικότητα μετά απο τρεις ή τέσσερεις εβδομάδες
• εάν συνεχίζετε να έχετε συμπτώματα σωματικού στρες
• εάν συνεχίζετε να έχετε διαταραγμένο ύπνο ή εφιάλτες
• εάν προσπαθείτε επίτηδες να αποφύγετε οτιδήποτε σας θυμίζει την τραυματική εμπειρία
• εάν δεν έχετε κάποιον με τον οποίο να μοιραστείτε τα συναισθήματά σας
• εάν βρίσκετε ότι οι σχέσεις με την οικογένεια και τους φίλους υποφέρουν
• εάν έχετε γίνει επιρρεπής σε ατυχήματα και χρησιμοποιείτε περισσότερο αλκοόλ ή ναρκωτικά
• εάν δεν μπορείτε να επιστρέψετε στην εργασία ή να διαχειριστείτε τις ευθύνες σας
• εάν συνεχίζετε να αναβιώνετε την τραυματική εμπειρία
• εάν αισθάνεστε ότι είστε σε έξαψη και ξαφνιάζεστε εύκολα.

Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD)

Μετά από ένα ψυχικά οδυνηρό γεγονός, μερικά άτομα βρίσκουν ότι οι αντιδράσεις τους είναι σοβαρές και δεν υποχωρούν σταδιακά μετά από έναν μήνα. Σοβαρές, παρατεταμένες αντιδράσεις μπορεί να καταστήσουν ένα άτομο ανίκανο και να επηρεάσουν τις σχέσεις του με την οικογένεια και τους φίλους καθώς επίσης και την ικανότητά του για εργασία. Τέτοιες αντιδράσεις μπορεί να υποδηλώνουν διαταραχή μετατραυματικού στρες. Σ' αυτή την κατάσταση, ο αντίκτυπος του γεγονότος συνεχίζει να προκαλεί υψηλά επίπεδα στρες.

Εάν νομίζετε ότι μπορεί να βιώνετε PTSD, πρέπει να ζητήσετε την βοήθεια ενός επαγγελματία υγείας.

Εάν ανησυχείτε, οποιαδήποτε στιγμή, για την ψυχική υγεία σας ή την ψυχική υγεία ενός αγαπημένου προσώπου, καλέστε τον οργανισμό Lifeline στο 13 11 14.

Πού να βρείτε βοήθεια

• Στον GP σας (γιατρό), σε ειδικό ψυχικής υγείας, όπως έναν ψυχίατρο, ψυχολόγο, σύμβουλο ή κοινωνικό λειτουργό
• Στο τοπικό κοινοτικό υγειονομικό κέντρο σας
• Australian Psychological Society Referral Service (Υπηρεσία Παραπομπών του Συλλόγου Ψυχολόγων Αυστραλίας) Τηλ. 1800 333 497
• Phoenix Australia Κέντρο για Μετατραυματική Ψυχική Υγεία Τηλ. (03) 9035 5599
• Centre for Grief and Bereavement (Κέντρο για την Θλίψη και το Πένθος) Τηλ. 1800 642 066

Γενικές τηλεφωνικές συμβουλευτικές υπηρεσίες μπορούν να παράσχουν συμβουλές:

• Lifeline Τηλ. 13 11 14
• GriefLine Τηλ. 1300 845 745
• beyondblue Tηλ. 1300 22 4636
• NURSE-ON-CALL (Διαθέσιμοι Νοσηλευτές) Tηλ. 1300 60 60 24 – για εξειδικευμένες υγειονομικές πληροφορίες και συμβουλές (24 ώρες, 7 ημέρες)