Çrregullimi i stresit post-traumatik (Post-traumatic stress disorder - Albanian)

Çrregullimi i stresit post-traumatik (PTSD) është një grup reagimesh që mund të shfaqen tek njerëzit që kanë përjetuar ose dëshmuar një ngjarje traumatike që kërcënon jetën ose sigurinë e tyre (ose jetën dhe sigurinë e të tjerëve përreth tyre). Këto përfshijnë aksident me makinë ose ndonjë aksident tjetër serioz, agresion/sulm fizik ose seksual, kriminal, dhe ngjarje që kanë lidhje me luftën ose torturën, ose një katastrofë natyrore si zjarri ose përmbytja. Pothuajse të gjithë ata që përjetojnë ngjarje traumatike kanë reagime post-traumatike. Ndërsa për disa njerëz, këto reagime nuk largohen brenda pak ditësh ose javësh, por vazhdojnë dhe vështirësojnë jetën e tyre - ky fenomen i reagimeve quhet çrregullimi i stresit post-traumatik.

Simptomat e PTSD

Një person me PTSD ka katër lloje vështirësish, kryesisht:

• Përjetimi i ngjarjes traumatike përmes kujtimeve të padëshiruara dhe të ripërsëritura, rikthimeve në kujtesë ose maktheve/ëndrrave sikur po ndodhin përballë tyre. Mund të ketë reagime të forta emocionale ose fizike kur sjell ndër mend ngjarjen si djersitje, rrahje të shpejta të zemrës ose panik.
• Shmangia e kujtimeve të ngjarjes, si mendimet, ndjenjat, njerëzit, vendet, aktivitetet ose situatat që sjellin kujtime të ngjarjes.
• Ndryshime negative në ndjenja dhe mendime, që përfshijnë të ndjerit i/e inatosur, i/e frikësuar, fajtor/e, i/e mpirë si dhe humbje të humorit dhe zhvillimi i besimeve të tilla si "Unë jam i/e keq/e" ose "bota është e pasigurt" dhe te ndjerit si i/e shkëputur nga të tjerët.
• Të qënit tepër vigjilent ose "i/e tensionuar" që shfaqen nga vështirësitë e të fjeturit, acarueshmëria, mungesa e përqendrimit, befasimi i menjëhershëm dhe të qënit vazhdimisht në kërkim të shenjave të rrezikut.

Nëse dikush ka përjetuar ngjarje të tjera traumatike më herët në jetën e tyre, ndonjëherë ata zbulojnë se këto përvoja të kaluara kthehen përsëri dhe duhet që edhe ato të trajtohen.

Mjeku shëndetësor mund të diagnostikojë çrregullimin e PTSD-së nëse personi ka simptoma në secilën nga këto katër fusha për një muaj ose më shumë, të cilat çojnë në shqetësime të konsiderueshme ose ndikojnë në aftësinë e tyre për të punuar dhe studiuar, në marrëdhëniet dhe jetën e përditshme të këtyre personave.

Njerëzit me PTSD mund të kenë gjithashtu ato që quhen 'përvoja disociative', të cilat shpesh përshkruhen si:

• “Më dukej sikur s'isha as aty.”
• "Koha po qëndronte në vend."
• “U ndjeva sikur po i shikoja gjërat të ndodhin që nga lart.”

Kur të kërkoni ndihmë për PTSD

Personi që ka përjetuar një ngjarje traumatike duhet të kërkojë ndihmë profesionale nëse:

• nuk ndjen se ka filluar të përmirësohet pas dy javësh
• ndjehet shumë i/e merakosur ose i/e shqetësuar
• ka reagime ndaj ngjarjes traumatike që ndërhyjnë në shtëpinë, punën dhe/ose marrëdhëniet e tij/saj
• mendon të dëmtojnë veten ose dikë tjetër.

Disa nga shenjat që tregojnë shfaqjen e një problemi janë:

• të ndjehesh vazhdimisht në ankth dhe i/e acaruar
• të kesh vështirësi në kryerjen e detyrave në shtëpi ose në punë
• të jesh i paaftë për t'iu përgjigjur emocionalisht të tjerëve
• të jesh jashtëzakonisht i/e zënë për të shmangur problemet
• të përdorësh alkool, drogë ose lojëra të fatit për të përballuar vështirësitë
• të kesh vështirësi të rënda për të fjetur.

Mbështetja është e rëndësishme për rikuperimin

Shumë njerëz përjetojnë disa nga simptomat e PTSD-së në dy javët e para pas një ngjarjeje traumatike, por shumica rikuperohen vetë ose me ndihmën e familjes dhe miqve. Për këtë arsye, trajtimi zyrtar për PTSD zakonisht nuk fillon për të paktën dy ose më shumë javë pas një përvoje traumatike, përveç në rastin kur personi ndjehet jashtëzakonisht i shqetësuar nga ngjarja.

Është e rëndësishme që gjatë ditëve dhe javëve të para pas një ngjarjeje traumatike të merrni çfarëdo ndihme që ju nevojitet. Kjo mund të përfshijë sigurimin e informacioneve, njerëzve dhe burimeve, duke përfshirë profesionistë të trajnuar, që mund t'ju ndihmojnë të rikuperoheni. Mbështetja nga familja dhe miqtë mund të jetë gjithçka që nevojitet. Përndryshe, mjeku është personi më e mirë për të filluar marrjen e ndihmës të mëtejshme. Diçka tjetër që mund të ndihmojë është biseda me persona të tjerë të përfshirë në ngjarje ose që kanë përjetuar gjëra të ngjashme.

Trajtimi për PTSD

Nëse vazhdoni të përjetoni probleme pas dy javësh, mjeku ose profesionisti i shëndetit mendor mund të diskutojë trajtimet. Trajtime efektive për PTSD janë të disponueshme. Shumica përfshijnë trajtim psikologjik si konsultimi, por ndonjëherë ilaçet mund të jenë të dobishme. Në përgjithësi, është më mirë të filloni me trajtim psikologjik në vend që të përdorni ilaçe si zgjidhja e parë dhe e vetme për problemin.

Trajtimi për PTSD mund të përfshijë përballjen me kujtesën traumatike dhe trajtimin/menaxhimin e mendimeve dhe besimeve që lidhen me përvojën. Trajtimet e fokusuara në trauma mund të:

• zvogëlojnë simptomat e PTSD
• pakësojnë ankthin dhe depresionin
• përmirësojnë cilësinë e jetës së një personi
• jenë efektive për njerëzit që kanë përjetuar ngjarje traumatike të zgjatura ose të përsëritura, por trajtimi mund të kërkohet për një periudhë më të gjatë.

Ku të merrni ndihmë

• Mjeku i familjes (doktori), specialisti i shëndetit mendor, si për shembull një psikiatër, psikolog, konsulent ose punonjës social
• Qendra shëndetësore e komunitetit tuaj lokal
• Shërbimet e Referimit të Shoqërisë Psikologjike Australiane Tel. 1800 333 497
• Phoenix Australia Qendra për Shëndetin Mendor Post-Traumatik Tel. (03) 9035 5599
• Qendra për Hidhërim dhe Vajtim Tel. 1800 642 066

Shërbimet e përgjithshme të konsultimit telefonik mund të ofrojnë konsulta:

• Linja e shpëtimit Lifeline Tel. 13 11 14
• Linja e hidhërimit GriefLine Tel. 1300 845 745
• përtej blusë beyondblue Tel. 1300 22 4636
• Infermierja në linjë Tel. 1300 60 60 24 – për informacion dhe konsulta të ekspertëve shëndetësorë (24 orë, 7 ditë)

Për më shumë informacion vizitoni:

Post-traumatic stress disorder (PTSD)